پرورش پسرانی مسئولیتپذیر بیشتر از نصیحت، به تجربه، الگو و اعتماد نیاز دارد. چند اصل کاربردی و قابل اجرا:
۱- مسئولیت متناسب با سن بدهید
از کارهای کوچک شروع کنید:
• جمعکردن وسایل شخصی
• کمک در کارهای خانه
• رسیدگی به یک وظیفه ثابت (مثلاً آبدادن گلها)
📌 مهم: کارها واقعی و لازم باشند، نه نمایشی.
۲- اجازه بدهید نتیجه کارشان را ببینند
اگر کاری را انجام نداد:
• پیامد منطقیاش را تجربه کند (نه تنبیه شدید)
• شما نجاتدهنده همیشگی نباشید
مثلاً: اگر تکلیفش را انجام نداد، اجازه دهید با پیامد مدرسه روبهرو شود.
۳- الگوی مسئولیتپذیری باشید
پسرها بیشتر از حرف، رفتار را تقلید میکنند:
• به قولتان عمل کنید
• اشتباهتان را بپذیرید
• مسئولیت کارهای خودتان را گردن دیگران نیندازید
۴- به او حق انتخاب بدهید
مسئولیت بدون اختیار، فقط اطاعت است.
• بین دو گزینه درست انتخاب کند
• نظرش شنیده شود (حتی اگر تصمیم نهایی با شماست)
این کار حس مالکیت و تعهد ایجاد میکند.
۵- تلاش را تشویق کنید، نه فقط نتیجه را
به جای:
❌ «چقدر باهوشی»
بگویید:
✅ «دیدم برای انجامش زحمت کشیدی»
این باعث میشود مسئولیت را با تلاش گره بزند، نه ترس از شکست.
۶- از برچسبزدن پرهیز کنید
جملاتی مثل:
• «پسر که گریه نمیکنه»
• «تو که همیشه بیمسئولیتی»
❌ اعتمادبهنفس و انگیزه را از بین میبرد.
۷- احساساتش را جدی بگیرید
پسر مسئول، پسری است که:
• احساساتش را میشناسد
• میتواند دربارهشان حرف بزند
• یاد گرفته مسئول رفتار خود باشد، نه سرکوب احساس
۸ –مسئولیت را با محبت همراه کنید
سختگیری بدون رابطه عاطفی = لجبازی
محبت بدون مسئولیت = وابستگی
تعادل این دو، کلید اصلی است.
در ادامه یک راهنمای مرحلهبهمرحله بر اساس سن هم ارائه میدهم تا متناسب با سن کودکان و کاربردیتر باشد:
۳ تا ۶ سال | پایهگذاری مسئولیت
هدف: عادتسازی، نه بینقص بودن
✔️ کارهای مناسب:
• جمعکردن اسباببازیها
• پوشیدن کفش و لباس با کمک
• گذاشتن ظرف در سینک
✔️ روش درست:
• همراهی و تشویق فوری
• تبدیل مسئولیت به بازی
• انتظار کم، تداوم زیاد
❌ اشتباه رایج:
• گفتن «ولش کن خودم انجام میدم»
۷ تا ۱۰ سال | تعهد به کار
هدف: فهمیدن «وظیفه من چیست»
✔️ کارهای مناسب:
• انجام تکالیف بدون یادآوری مداوم
• مرتبکردن اتاق
• مسئولیت یک کار ثابت در خانه
✔️ روش درست:
• وظیفه مشخص و دائمی
• پیامد منطقی (نه تنبیه)
• تحسین تلاش
❌ اشتباه رایج:
• مقایسه با خواهر، برادر یا همکلاسی
🧑 ۱۱ تا ۱۴ سال | مسئولیت + انتخاب
هدف: تصمیمگیری و پاسخگویی
✔️ کارهای مناسب:
• برنامهریزی درس
• مدیریت پول توجیبی
• کمک واقعی در کارهای خانه
✔️ روش درست:
• گفتوگو به جای دستور
• اجازه اشتباه کنترلشده
• احترام به نظرش
❌ اشتباه رایج:
• کنترل بیش از حد
• نادیدهگرفتن احساساتش
۱۵ تا ۱۸ سال | آمادگی برای زندگی
هدف: استقلال و مسئولیت اجتماعی
✔️ کارهای مناسب:
• مدیریت زمان
• قبول پیامد تصمیمها
• مشارکت در تصمیمهای خانوادگی
✔️ روش درست:
• نقش مشاور، نه فرمانده
• اعتماد تدریجی
• گفتن «بهت اعتماد دارم»
❌ اشتباه رایج:
• ترساندن از آینده
• مقصر دانستن دائمی
✨ نکته طلایی
پسر مسئول، محصولِ اعتماد + انتظار منطقی + رابطه امن است
🖊️دکتر زهرا عبدیخان
*کپی با ذکر منبع بلامانع میباشد.
